Anadolu’da Şaman İzler; İsa Sofi Türbesi

Bilecik’in Söğüt ilçesindeki İsa Sofi türbesi yakın tarihimizin en önemli şaman mabetlerinden biri.

Peki ama dışardan bakıldığında İslami mimariyi andıran bu türbenin, şamanlar ile nasıl bir bağlantısı olabilir? İşte bu sorunun yanıtını az sonra o kapının aralanmasıyla zamanda yolculuk ederek birlikte öğreneceğiz. İsa Sofi’ nin Osmanlı Dönemi’nde Ertuğrul Gazi’nin silah arkadaşı olduğunu öğreniyoruz. Bu mabed, İsa Sofi adına Osmanlı Dönemi’nde inşa edilmiş idi. Dışardan bakıldığında islami bir yapı gibi gözükse de, iç kısmı, gök tanrı inancını, yeri, göğü, yıldızları, alt dünyayı Üst dünyayı, insan ve at figürleri, kayın ağacını temsil ediyor. Ortadaki gemi veya kayık şeklinde resmedilmiş mabed de yine kendi içinde gizemini koruyor.

Ruhun yolculuğu tam da karşımızdaydı. Burası, Gök Tanrı’nın mabedi, ulu şamanların kutsalı idi.

Mabeddeki tüm semboller islam dışıydı ve içi Orta Asya öğeleri ve sembolleri ile resmedilmişti. Genel olarak evren kozmolojisi ile İsa Sofi’ nin Gök Tanrı inancına bağlı, bir şaman olduğu izlenimini veriyordu. Mabedin yüksek bir tepede olması, tanrıyı sembolize ettiği gibi, şamanların dağların zirvelerinde yaşayarak ritüellerini gerçekleştirdiklerini Orta Asya ve Anadolu’daki araştırmalardan biliyoruz.

Süslemeler arasındaki, Şimşek motifi Tanrı Ülgen’i, ay motifi Umay Ana ve gemi motifi ise, ruhun ebedi yolculuğunu ve kozmozu sembolize ediyor. Kayın ağacı motifi, yer gök sembolizmasını temsil ediyor. Şamanların kayın ağacından yapılmış davulları ve yine at figürlü insan pura adlı ruhsal araçları ile tanrıya yükseldikleri bilinmektedir. 7 ve 9. Kattaki kapılar, şamanların vecd veya trans halinde kayın ağacından göğe yükseldikleri, davul veya at ile yolculuk yaptıkları en önemli sembollerden. Diğer bir sembol ise, kuş. Şamanlarda kuş motifi önemli bir yere sahiptir. Kuş, rüyada ruhu temsil eder. Örneğin Hacı Bektaş Veli’ nin Anadolu’ya kuş donu ile geldiğine inanılmaktadır. Orta Asya’da karakuş veya kartal en önemli tanrısal semboller olup günümüze ışık tutarlar.

Yakın zaman içinde Türkmen Alevilerin bu bölgede yaşadıkları, her yıl hıdırellez kutlamaları yaptıkları, adak adadıkları, gökkuşağını sembolize eden renkli çaputlar ile dileklerin tutulduğu bu topraklar bizleri çok etkiliyor.

Şaman inancının çok yakın zaman içinde devam ettiği, hatta bir görüşe göre de Türkmenlerin Orta Asya’ dan gelmedikleri, burada Anadolu’da otağ kurdukları, göç etmedikları iddia ediliyor. Bu mabedin içinde geçirdiğimiz yolculuğumuzu atalara, doğaya, ruhlara ve bizlere kapılarını açtığı için, sonsuz teşekkür ediyor ve saygı ile anıyoruz.