Kam Ana

İslamiyet Öncesi Türk Kültürü’nde, Türkler Gök Tanrı inancına sahip bir topluluktu. Bu inanışta,yerin ve göğün yaratıcısı olan bir tanrı (Tengri) ve onun yardımcıları olan güçlü ruhlar bulunmaktaydı.

Bu ruhlardan belli başlılarıı : Ulu büyük dağların ruhları,rüzgar ruhu, yağmur ruhu, toprak ruhu, genç kızların ve kadınların yönetici ruhu olan Akene (Ak-ana) idi.

Kadınların yönetici ruhu-Tengri’nin yardımcısı olan Akene, kadının Türk Kültürü’nde önemli ve kutsal oluşu nedeniyle, sosyal hayata etki ediyor, bazı ritüellerin oluşmasına neden oluyordu. Bu ritüellerin en başında, Kam Ana kültü geliyordu.

Bildiğiniz üzere, İslamiyet Öncesi Türk Tarihi’nde din adamları olan Şamanlar(Altay yöresindeki adıyla Kamlar) bulunmaktaydı. Kamlar-şamanlar genellikle erkeklerden oluşuyordu. Ancak, Altay dağları ve civarında yaşayan Türkler’de Kamlar arasında, kadınlarda mevcuttu. Bu kamlar halk tarafından Kam Ana olarak adlandırılıyor ve halk nazarında Akene’nin ruhunu temsil ediyordu.

Kam Anaların başlıca görevleri : Yaptığı dini törenler ile kadınlar üzerindeki birtakım büyüleri bozmak, hastalıkları tedavi etmek, hamile kadının veya loğusanın yaptığı büyülerle sağlığını korumak idi.

Kam Analar dini törenlerini, Şaman Davulu olarak adlandırılan ve yöremizdeki Delbek adlı çalgının benzeri olan çalgılar ile elindeki küçük tokmakla Şaman Davulu-Delbek’e vuruyor,şifa için gelen kadının etrafında dönerek birtakım dualarda bulunuyor ve son kısımda transa girerek ruhları yönetip töreni bitiyordu.

Bu bağlamda yakın tarihimize baktığımızda, son kırıntıları 1960’lı yılların başlarına dek süren, yayla köylerinde ve Fethiye merkezde büyücülükle – nazar bozuculukla uğraşan, dualar okuyup birtakım dini törenler (Altay yöresindeki dini tören hareketlerini yapmasa da) düzenleyen, kadınlar arasında saygın yeri olan ihtiyar kadınlar bulunuyordu. Bu kadınlar ayrıca, kına gecelerinde-kadınlar arası eğlencelerde evlenen kızın evliliğinin güzel geçmesi için elinde delbeği ile dualarla ile birtakım maniler okuyordu.

Büyü bozma-nazar engelleme-hastalıklara şifa bulma gibi işlerle de ilgilenen bu ihtiyar kadınların okuduğu dualar ile aile hayatına adım atan kızın mutlu bir evlilik geçireceğine halk nazarında çok fazla inanılıyordu. Öyleki, yeni evlenen kızın Delbekçi duasını almadan evlenmesi halk nazarında uğursuzluk sayılıyordu.

1960 sonrası süreçte, sıkı yönetim baskısı ve laik devlet anlayışı ile büyü-nazar işleriyle uğraşan bu ihtiyar kadınların hukuksal faaliyetler ile etkinliklerine son verilmeye başlanmıştır.Bu olay sonucunda nazar-büyü bozma gibi dinsel etkinliklerinin sona ermesiyle, bu ihtiyar kadınlar zamanla, sadece kına gecelerinde-düğünlerde dualarla karışık mani okuyan-türkü okuyan Delbekçi görevi görmeye başlamışlardır. Daha sonraki süreçteyse, kadın eğlencelerinin, eğlendiren insanı görevi görmeye başlamışlar ve kökeni 2000 yılı geçik olan Kam Ana Kült’ü, form değiştirerek günümüzde, eğlence düzenleyen Delbekçi kadın olarak yaşamaya çalışmaktadır.

Yazı: Osman Altay Güçsav 

Kaynakça ve konu hakkında ayrıntılı bilgi için :

– Tarihte ve bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar / Abdulkadir İnan

– Türk Mitolojisi / Bahaddin Ögel

– Türk Milli Kültürü / İbrahim Kafesoğlu